Jakie są najpopularniejsze zwroty grzecznościowe po rosyjsku?

Rosyjskie zwroty grzecznościowe opierają się przede wszystkim na rozróżnieniu między „ty” a „wy”. Wobec osoby nieznajomej, starszej lub zajmującej wyższe stanowisko używa się formy „Вы” (wy), która pełni funkcję polskiego „Pan”, „Pani” albo „państwo”. W rosyjskiej etykiecie ważną rolę odgrywa też imię odojcowskie, czyli patronimik.

Powitania i pożegnania po rosyjsku

Wybór powitania zależy od pory dnia i stopnia zażyłości. Nieformalne Привет stosuje się wobec znajomych, przyjaciół i osób, z którymi jesteśmy na „ty”. W kontakcie oficjalnym bezpieczniejsze będzie Здравствуйте albo odpowiednie powitanie zależne od pory dnia.

Przy pożegnaniu możesz użyć kilku prostych form. Do osoby, z którą pozostajesz w formalnej relacji, powiedz До свидания. Wśród znajomych naturalnie zabrzmi Пока albo До встречи.

Najczęściej używane zwroty przy pożegnaniu to:

• До свидания – do widzenia, wymowa: da swidania
• До встречи – do zobaczenia, wymowa: da wstriecz
• Пока – na razie, wymowa: paka
• Хорошего дня – miłego dnia, wymowa: charoszewo dnia
• Спокойной ночи – dobranoc, wymowa: spakójnoj noczi

Jak zastąpić „Pan” i „Pani” po rosyjsku?

W języku rosyjskim nie ma jednego, codziennego odpowiednika polskich form „Pan” i „Pani”. Funkcję uprzejmego zwrotu pełni przede wszystkim forma Вы, czyli „wy”. To tak zwane wykonie. Używa się jej wobec nieznajomych, osób starszych, przełożonych, wykładowców oraz w sytuacjach oficjalnych.

Na przykład Спасибо вам (spasiba wam) może znaczyć „dziękuję panu”, „dziękuję pani” lub „dziękuję państwu”. Z kolei Извините, который час? (izwinitie, katóryj czas) oznacza „przepraszam, która godzina?”. Rosyjska forma czasownika i zaimka wskazuje tutaj na uprzejmy dystans, choć nie podaje płci rozmówcy.

Drugim ważnym elementem jest imię wraz z patronimikiem. Patronimik, nazywany też imieniem odojcowskim, powstaje od imienia ojca. Przykładowo Иванович oznacza „syn Iwana”, a Петровна – „córkę Piotra”. W formalnej rozmowie można więc zwrócić się do kogoś słowami Анна Петровна (Anna Pietrowna) albo Иван Иванович (Iwan Iwanowicz).

Imię i patronimik stosuje się między innymi wobec:

• Анна Петровна (Anna Pietrowna) – forma używana wobec starszej znajomej, przełożonej lub wykładowczyni.
• Иван Иванович (Iwan Iwanowicz) – formalny zwrot do mężczyzny o imieniu Iwan.
• Мария Сергеевна (Maria Siergiejewna) – przykład imienia i patronimiku kobiety.
• Алексей Николаевич (Aleksiej Nikołajewicz) – przykład formalnego zwrotu do mężczyzny.

W rosyjskim nie ma polskiego wołacza. Dlatego mówi się Анна Петровна, a nie formy odpowiadającej polskiemu „Anno Pietrowno”. Imię i patronimik pozostają w podstawowej formie.

Gdy nie znasz imienia rozmówcy, nie próbuj na siłę tworzyć odpowiednika „proszę pana” lub „proszę pani”. Najbardziej naturalne będzie rozpoczęcie wypowiedzi od Извините (izwinitie, przepraszam) albo Скажите, пожалуйста (skażytie, pażałusta, proszę powiedzieć). W formalnej sytuacji forma „Wy” jest bezpieczniejsza niż zbyt szybkie przejście na „ty”.

Przepraszanie i dziękowanie

Rosyjskie Извините służy nie tylko do przeproszenia za błąd. Można go użyć także wtedy, gdy chcesz zwrócić czyjąś uwagę, przejść obok kogoś albo rozpocząć pytanie. Wobec bliskiej osoby stosuje się nieformalną formę Извини (izwini).

Warto rozróżniać Извини i Извините. Pierwsza forma pasuje do przyjaciela lub członka rodziny, druga do osoby nieznajomej albo rozmówcy, wobec którego zachowujesz formalny dystans.

Zwroty pomocne podczas trudności językowych

Na początku nauki rosyjskiego nie trzeba budować długich zdań. Kilka gotowych form pozwoli poprosić o pomoc i kontynuować rozmowę:

• Я не понимаю – nie rozumiem, wymowa: ja nie panimaju.
• Пожалуйста, говорите медленнее – proszę mówić wolniej, wymowa: pażałusta, gawaritie miedlienniej.
• Не могли бы вы повторить? – czy mógłby pan, mogłaby pani powtórzyć, wymowa: nie magli by wy pawtarit?
• Я не очень хорошо говорю по-русски – niezbyt dobrze mówię po rosyjsku, wymowa: ja nie oczeń charaszo gawariu pa-ruski.
• Пожалуйста, напишите это – proszę to napisać, wymowa: pażałusta, napiszytie eta.

Najbezpieczniejszy zestaw dla początkującego to formalne Здравствуйте, Извините, Спасибо i Пожалуйста. Gdy nie masz pewności, czy możesz przejść na „ty”, użyj formy Вы i zachowaj uprzejmy dystans.